In het najaar van 2024 startte de tweede fase van de natuurherstelwerken op de Opglabbekerzavel. Deze werken maakten deel uit van een breder plan om het waardevolle heide- en duinlandschap in het gebied te herstellen en de biodiversiteit te versterken. Intussen zijn de meeste ingrepen uitgevoerd en blikken we terug op de uitgevoerde werken.

Terugkomst van open heidelandschap

Tijdens deze fase werd ingezet op het herstel van het open heidelandschap. Bomen die de heide overnamen, werden selectief verwijderd, met behoud van oude eiken en karaktervolle vliegdennen. Voor passanten was het even schrikken tijdens de kapwerkzaamheden bij het zien van grote machines. De wandelpaden verkeerden tijdelijk in slechtere staat, maar de bodemdruk bleef toch beperkt. Doordat de machines die de werken uitvoerden uitgerust zijn met zeer brede banden of rupsen, wordt de druk verdeeld waardoor de impact op de bodem beperkt blijft. Na afloop van de werken werden alle paden hersteld.

Op bepaalde plaatsen werd geplagd of gechopperd, zodat heideplanten opnieuw kansen krijgen. Dankzij deze ingrepen ontstaat een mozaïek van jonge, open plekken en meer volwassen heidestukken, wat gunstig is voor insecten zoals heivlinder, heideblauwtje en de zadelsprinkhaan. Het zal nog even wachten zijn op de resultaten hiervan. Desondanks is de jonge heide in landduinen nu al zichtbaar waar een jaar geleden geplagd is.

Duinlandschap krijgt opnieuw ademruimte

In het noordelijk deel van het gebied werd werk gemaakt van het herstel van open zandplekken en duinruggen. De landduinen werden beschermd van intensieve recreatie door middel van een raster, zodat planten opnieuw de kans krijgen om hier te wortelen.

Invasieve exoten aangepakt

Exoten zoals Amerikaanse vogelkers en valse acacia werden opnieuw systematisch verwijderd. Deze soorten verdringen inheemse planten en verstoren het natuurlijk evenwicht. Het verwijderen van invasieve exoten is een werk van lange adem, maar als de inspanningen aangehouden worden, zal het resultaat er zeker zijn.

Nieuwe kansen voor amfibieën

Aan de oostelijke ingang werd een overgroeide poel hersteld. Door de poel en de omgeving errond open te maken en kleimatten aan te brengen, kan de poel langer water vasthouden en kan dit water ook beter opwarmen. Zo ontstaat een geschikte leefomgeving voor de rugstreeppad.

Een verbonden natuurgebied

Door het verwijderen van de bomen in het centrale deel van Opglabbekerzavel kan het gebied de rol van ecologische stapsteen volwaardig vervullen. Heidesoorten die een open landschap nodig hebben, kunnen nu vanuit de Terril van Waterschei (Klaverberg) via de corridor, de Opglabbekerzavel en de nieuwe ecovallei migreren naar de Terril van Zwartberg. Zo kunnen soorten zich makkelijker verspreiden en blijft de genetische diversiteit behouden.

Samen voor meer biodiversiteit

De uitgevoerde werken zijn een belangrijke stap in de verdere ontwikkeling van de Opglabbekerzavel als een robuust natuurgebied met unieke heide- en duinecosystemen. Dankzij de steun van de Vlaamse Overheid en het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling konden deze ingrepen op een zorgvuldige manier worden uitgevoerd.

Na het broedseizoen start de laatste fase van de werken, zodat ook toekomstige generaties kunnen genieten van deze zeldzame natuur in Genk. De natuurherstelwerken zouden afgerond moeten zijn tegen het einde van 2025.

Interesse in de werken in dit gebied? Het Heempark organiseert 2 infowandelingen in 2025.

In de rust van de avond en het duister van de nacht worden er in Genk soms bijzondere verhalen geschreven. In dit verhaal spelen voor een keer niet de mensen de hoofdrol maar de zo nuttige en dikwijls onbekende, en daarom onbeminde nachtvlinders. Deze vaak onopgemerkte insecten blijken de stille ambassadeurs van een rijke en kwetsbare natuur.

Een jaar vol ontdekkingen

Een groep vrijwilligers (Johan, Jos, Steve & Koen) heeft in 2024 maar liefst 20 bezoeken gebracht aan Opglabbekerzavel om nachtvlinders te inventariseren. Met behulp van lichtvallen en wandelingen door het gebied boekten ze indrukwekkende resultaten:

• 7738 nachtvlinders werden geteld.
• 419 verschillende soorten zijn waargenomen, waarvan 251 nieuw voor dit gebied!

Van deze soorten is:

• 77% algemeen of vrij algemeen in België.
• 17% zeldzaam, wat de unieke waarde van Opglabbekerzavel benadrukt.
• 6% zeer zeldzaam, waaronder bedreigde soorten die elders in België nauwelijks nog voorkomen.

Een opvallende vondst is de Zwarte witvleugeluil (Aporophyla nigra), een soort die afhankelijk is van struikhei. Tijdens één nacht werden 170 exemplaren geteld, een record dat zelfs in Vlaanderen opvalt!

Waarom zijn nachtvlinders zo belangrijk?

Nachtvlinders zijn meer dan ‘bruine, saaie motten’. Ze vormen een belangrijke schakel in het ecosysteem. Hun rupsen zijn voedsel voor vogels en vleermuizen, terwijl de volwassen vlinders bloemen bestuiven tijdens hun zoektocht naar nectar. Hoewel honingbijen vaak de aandacht krijgen, verdienen deze nachtelijke bestuivers net zo goed onze waardering.

Daarnaast zijn nachtvlinders uitstekende graadmeters voor de gezondheid van een natuurgebied. Ze reageren snel op veranderingen in hun omgeving, zoals natuurbeheermaatregelen. Het aantal soorten en hun aantallen vertellen ons veel over de waarde van een natuurgebied.

Een uniek leefgebied

Opglabbekerzavel onderscheidt zich door zijn verscheidenheid aan landschappen: zandverstuivingen, heide, graslanden en bosranden. Deze afwisseling zorgt voor een mozaïek van leefgebieden waarin zowel algemene als zeldzame soorten een thuis vinden.

De aanwezigheid van soorten zoals de Gestreepte heidekokermot (Coleophora pyrrhulipennella) en de Purperen stipspanner (Scopula rubiginata) laat zien hoe belangrijk het is om dit gebied goed te beheren en te beschermen.

Wat kun jij doen?

Wil je bijdragen aan het behoud van deze waardevolle natuur? Dat kan!

• Plant inheemse planten in je tuin, die nectar leveren voor nachtvlinders.
• Verminder buitenverlichting om nachtvlinders minder te verstoren.
• Ondersteun lokale natuurorganisaties die zich inzetten voor bescherming en verbetering van de natuur.

Bewaar de schoonheid van Opglabbekerzavel

Het nachtvlinderonderzoek in Opglabbekerzavel herinnert ons eraan dat elk stukje natuur telt. Deze kleine, verborgen bewoners vertellen een groot verhaal over biodiversiteit en kwetsbaarheid. Laten we samen zorgen voor dit unieke gebied, zodat nachtvlinders en vele andere soorten hier kunnen blijven gedijen.

Wil je meer weten over de resultaten van dit onderzoek? Bezoek dan www.waarnemingen.be voor de volledige soortenlijst en meer informatie.